EEN TUSSENWEG IS ER NIET

Zo’n zeventig jaar geleden liep er in de pastorietuin van Rockanje een schaap rond. Om het gras kort te houden en het oude brood op te eten. Tot het schaap ineens verdwenen was. De boer had ‘m niet opgehaald. Waar het beest wel was, blijft tot de dag van vandaag een groot raadsel.

Aan de inwoner van de pastorie te Rockanje wijdde Bearn Bilker een lijvige biografie: ds. Johannes Hendrikus Zelle (1907-1983). Legendarisch, zo noemt de schrijver hem. Bilker schrijft over het lokaaltje in Wijnaldum, waar hij als klein jongentje onder het gehoor van Zelle zat. ‘Het ging even mis. In dat kleine lokaaltje zaten we natuurlijk allemaal dicht op elkaar en dominee kwam vanuit de kamer van de koster en was in één stap bij het preekstoeltje. Bij de stille voorbereiding stond dominee zoals gebruikelijk even stil, vlak vóór de preekstoel, en toen stond hij de kleine Auke Zijlstra op zijn teentjes. Auke durfde niets te zeggen, maar duwde met zijn handjes tegen de dominee aan om duidelijk te maken dat hij verging van de pijn. Het mocht niet baten. Dominee merkte niets, deed zijn stille gebed en stapte toen op het gestoelte.’

De eerste en enige gemeente van Zelle was Rockanje. De mensen trokken zijn eerlijkheid in twijfel. Daarnaast begon het op te vallen dat de dominee voor etenstijd op bezoek ging bij gemeenteleden. ‘Dan moesten ze hem wel vragen of hij bleef eten. Er waren gezinnen die zich daar vreselijk aan ergerden. Die lieten dat ook wel blijken en daar kwam Zelle in het vervolg niet meer.’ Als hij thuis at, betekende dit dat hij voor zichzelf moest koken: de predikant was ongetrouwd. ‘De kerkenraad informeerde zelfs bij hem naar zijn burgerlijke staat en of daar in de nabije toekomst nog verandering in zou komen. Maar daar gaf hij geen antwoord op.’

Na een psychologisch onderzoek kreeg Zelle het advies om met emeritaat te gaan. Hij ging weer bij zijn moeder in Leeuwarden wonen. Haar gezondheid werd alsmaar brozer. Toen de buurvrouw Limkje Tigchelaar het huis binnen ging, sprongen de vlooien tot aan haar knieën. Nadat ze zag dat moeder Zelle beschimmeld eten voorgeschoteld kreeg, schoof de buurvrouw regelmatig een bord soep door de deur.

Zelle bad in een kerkdienst van Driezum dat de preek die hij zou houden ‘bevindelijk en christocentrisch’ mocht zijn. Het Woord van God uitleggen en mensen wijzen op de eeuwige dingen, dat was waarom Zelle predikant was geworden. ‘Je bent op aarde om te logeren, je bent op reis naar de eeuwigheid en het is hier op aarde een pelgrimsreis.’

Het boek is lijvig, veelomvattend. Knap van de auteur vind ik dat hij de lezer meeneemt in het levensverhaal van Zelle door beeldend te schrijven en diverse voorbeelden te gebruiken. Ik kon merken dat hij plezier had in het schrijven. Voor hen die een omvangrijk verhaal tot zich willen nemen leent dit boek zich goed.

”Een tussenweg is er niet. Biografie dominee J.H. Zelle (1907-1983)”, Bearn Bilker; uitg. Noordboek; 504 blz.; € 29,90

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *