Schrijfsels

CHAI: OVER LEVEN

Marianne werd in 1941 geboren als enig kind van Simon en Roza. Na haar eerste verjaardag werd ze bij echtpaar Haanappel gebracht, waar ze onder kon duiken. Haar ouders waren van plan om de kleine Marianne op te halen na de oorlog. Beiden overleden ze voor de bevrijding. Marianne: ‘Er waren tijden dat ik liever met mijn moeder de gaskamer was ingegaan, dan was ik de rest van mijn leven niet zo verschrikkelijk eenzaam geweest.’

Ook op de mooie momenten in haar leven voelt Marianne nog een diepe pijn van gemis. Zoals het moment dat ze haar zoon voor het eerst de borst gaf. De tranen van verdriet liepen over haar wangen, omdat er niemand was om haar vreugde mee te delen. ‘De eenzaamheid greep me zo naar de keel dat ik hem wel terug wilde duwen. Maar dertien jaar later huilde ik tranen van vreugde in de synagoge bij zijn Bar Mitswa. ‘’Het was Hitlers bedoeling niet geweest dat mijn zoon daar stond”, klonk steeds weer een jubelende stem in mijn binnenste. Wat een triomf.’

Het verhaal van Marianne is één van de indrukwekkende verhalen die opgetekend staan in Chai. 18 x overleven en over leven voor, tijdens en na de Holocaust. Het boek laat zien dat elk soort lijden verwoestende sporen nalaat. Tegelijkertijd biedt Chai hoop, zo staat op de achterzijde van het boek. Het woord ‘Chai’ is Hebreeuws voor leven. Alice ten Napel interviewde achttien Nederlandse Joden over de vernietigende impact van de Holocaust op hun leven. Een boek om soms even weg te leggen, omdat de verhalen zo’n diepe indruk maken. Getuigenissen die vragen om te blijven delen aan de komende generatie. Opdat we niet zullen vergeten.  

Sommige verhalen laten het slechtste zien waartoe de mens in staat is. Andere getuigenissen laten iets zien van barmhartigheid in een donkere tijd, zoals het verhaal van Salomon Bouman (1937). Hij besloot journalist te worden, zodat hij de wereld kon leren begrijpen. Tijdens de hongerwinter van ’44 zat hij ondergedoken op een boerderij bij Jan en Anne. Er werden Duitse soldaten ingekwartierd op de boerderij. Hij vertelt: ‘Op een dag nam een Duitse soldaat mij op schoot. ‘’Du bist ein Jude’’, zei hij. Ik schrok vreselijk. Ik wist dat dit mijn doodvonnis kon betekenen. Voordat we gingen onderduiken had mijn moeder me namelijk bezworen om nóóit tegen iemand iets over mijn Joodse afkomst te vertellen. Ik wist dat Joden vogelvrij waren en nu kende deze soldaat mijn geheim. Ik sprong van zijn schoot en de rest van de dag verstopte ik me angstvallig op de boerderij. Maar de volgende dag zag hij mij weer en nam me opnieuw op schoot. Hij haalde een portefeuille uit zijn zak en liet een foto van drie blonde meisjes zien. ‘’Das ist meine Tochter, und das ist meine Tochter..’’, wees hij aan. Op dat moment begreep ik dat hij een liefhebbende vader van zijn dochters was en mij geen kwaad wilde doen.’

Praten over de nasleep van de oorlog was in veel gezinnen onmogelijk. Zo probeerden de ouders van Salomon zich groot te houden, maar ‘kristalliseerde het verdriet zich uit op hun gezichten’. Ook Esther Safran Foer groeide op in een gezin met een verleden dat te verschrikkelijk was om over te spreken. Ze schreef het boek Ik wil je laten weten dat we er nog zijn. De Holocaust was altijd aanwezig, maar nooit bespreekbaar. Ze bleef altijd zoeken naar de puzzelstukjes uit haar verleden. Ze besloot af te reizen naar Oekraïne, naar de zogenoemde sjetls (dorpen met een sterk vertegenwoordigde joods-orthodoxe gemeenschap) waar haar ouders vandaan kwamen. Haar moeder vluchtte de bossen in toen de Duitsers kwamen. Degenen die achterbleven, zijn vermoord. Samen met haar zoon bezocht Esther jaren later het monument van het massagraf. Volgens Joodse traditie legde ze een grote steen op het graf. ‘Bloemen op graven verwelken, maar stenen vertegenwoordigen de bestendigheid van herinneringen.’ Onderstaand gedicht droeg het reisgenootschap voor toen ze bij het massagraf stonden.

Ieder mens heeft een naam

Gekregen van God

Van zijn vader en moeder

Ieder mens heeft een naam

Naar zijn gestalte en zijn lach

En naar zijn kleding

Ieder mens heeft een naam

Gekregen van de bergen

En van zijn muren

Ieder mens heeft een naam

Gekregen van de sterren

En van zijn buren

Ieder mens heeft een naam

Naar zijn zonden

En zijn verlangens

Ieder mens heeft een naam

Gekregen van zijn haters

En van zijn liefde

Ieder mens heeft een naam

Naar zijn feestdagen

En naar zijn werk

Ieder mens heeft een naam

Naar de jaargetijden

En naar zijn blindheid

Ieder mens heeft een naam

Gekregen van de zee

En van zijn

Dood.

  • Zelda (1916-1984), voluit Zelda Mishkovsky, dichteres uit een chassidische familie, geboren in de Oekraïne en met haar ouders in 1926 naar Palestina gekomen.

Op www.boek-chai.nl kan je meer informatie vinden over Chai. 18 x overleven en over leven voor, tijdens en na de Holocaust. Over Ik wil je laten weten dat we er nog zijn vind je hier meer informatie.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *