DEMOCRATIE OF EMOCRATIE?

‘Op zoek naar een verhaal dat ons verbindt’, zo staat er op de voorkant van De leegte voorbij. De zuilen maakten plaats voor vrijheid. Niet alleen dat, maar door de secularisatie ontstond er ook leegte. ‘Er is geen verhaal meer dat ons met elkaar verbindt en dat zin en samenhang biedt, want iedereen heeft zijn of haar eigen waarheid.’ Psychiater Esther van Fenema en predikant Joost Röselaers gaan in gesprek met diverse denkers, op zoek naar een nieuw gedeeld verhaal.

Volgens jongeren betekent een democratische rechtsstaat dat je ‘kan zeggen wat en zijn wie ik wil’, zo merkt Beatrice de Graaf op. De historicus en hoogleraar is één van de respondenten in het boek van Fenema en Röselaers. ‘Je moet in Nederland elke keer je gezag verdienen. En gezag verdienen doe je door vertrouwen te krijgen. En vertrouwen krijg je door dingen goed en eerlijk te doen. Dat is lastig als dingen niet goed gaan, zaken worden beloofd maar niet nagekomen en je toch wil kunnen vertrouwen.’ De omgang met gezag gaat een steeds groter probleem worden de komende tijd, zo stelt de Graaf. Jan Terlouw merkt op dat onze jongeren misschien ‘teveel verwend zijn en te weinig verantwoordelijkheid dragen’. Daarbij is het mogelijk om eindeloos te communiceren met elkaar, maar kan de inhoud juist wel tegenvallen. Toen Terlouw zelf jong was, leefde hij in oorlogstijd. Veel werd hem afgenomen, maar toch was hij niet ongelukkig. Weet je waarom niet? Hij droeg verantwoordelijkheid, er was hoop én hij kon lezen.

Als je altijd met jezelf bezig blijft, rem je je ontwikkeling juist af. Voor een goede ontwikkeling heb je zowel begrenzing als verbinding nodig.

Een tweede aandachtspunt dat de Graaf aan de orde stelt, is de afrekencultuur die onze samenleving typeert. Crisissen worden in de media ontvouwd, waar een dramadriehoek omheen gelegd wordt. De vraag die dan gesteld wordt, is: wie zijn de slachtoffers, wie de aanklagers en vooral: wie de daders? De focus wordt vervolgens niet zozeer gelegd op het oplossen van het probleem, maar het aanwijzen van de dader. ‘Zo zijn we in een afrekencultuur terechtgekomen, een emocratie, waarbij vooral emoties zoals afgunst, nijd, wrokkigheid, verongelijktheid en wraakzucht het goed doen op de socials.’

In een wereld vol ‘ikken’ blijven we om ons eigen ‘ik’ draaien. Nuchter merkt de Graaf op dat niemand echt gelukkig wordt van uitsluitend zelfontplooiing en zelfbeschikking. Ze noemt Augustinus, die dat incurvatus in se noemt. Oftewel: in jezelf gewikkeld zijn, waardoor de mens kreupel en ongelukkig raakt en zich juist niet kan ontvouwen. Als je altijd met jezelf bezig blijft, rem je je ontwikkeling juist af. Voor een goede ontwikkeling heb je zowel begrenzing als verbinding nodig. Ook in een tijd waarin gezag verdiend moet worden.

Het boek geeft inzicht in de tijd waarin we leven, juist omdat we auteurs gekozen hebben voor een diversiteit een sprekers. Solidariteit, verdraagzaamheid en ideeën over nieuwe constructen is een gemeenschappelijke deler die overblijft na de verhalen. Gelukkig is er een hoop die verder reikt, wat de Heidelbergse Catechismus treffend verwoordt in vraag 1. Een ander antwoord op de leegte is er niet.

Wat is uw enige troost, beide in het leven en sterven? Dat ik met lichaam en ziel,

beide in het leven en sterven,

niet mijn,

maar mijns getrouwen Zaligmakers Jezus Christus eigen ben,

die met Zijn dierbaar bloed

voor al mijn zonden volkomenlijk betaald

en mij uit alle heerschappij des duivels verlost heeft,

en alzo bewaart,

dat zonder den wil mijns hemelse Vader geen haar van mijn hoofd vallen kan;

ja ook, dat mij alle ding tot mijn zaligheid dienen moet,

waarom Hij mij ook door Zijn Heilige Geest van het eeuwige leven verzekert,

en Hem voortaan te leven van harte willig en bereid maakt.

Esther van Fenema, Joost Röselaers (2023), De leegte voorbij. Op zoek naar een verhaal dat ons verbindt. Uitgeverij Prometheus.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *